Wat is een ritueel?

Ik gebruik twee omschrijvingen, een lange en een korte.

De lange:

Een ritueel is een symbolische handeling, met aandacht uitgevoerd, om stil te staan bij iets dat belangrijk voor je is en dat te verbinden met een groter geheel.

Een hele mond vol.

Ik leg het uit met een voorbeeld. Toen ik 3 jaar oud was, gaf ik mijn oma een kopje voor moederdag. Na haar overlijden gaf een tante mij dat terug. Sindsdien drink ik op mijn oma’s geboortedag thee uit haar kopje als herdenkingsritueel.

Symbolisch: je doet iets, maar je verwijst ook. Op de geboortedag van mijn oma schenk ik thee in, in haar kopje. Het theekopje is niet oma, maar het staat voor oma. Het brengt oma weer eventjes hier. Het theekopje is een symbool voor oma. Als ik thee schenk in haar kopje, en daar bewust bij stilsta, is dat een symbolische handeling. Het kopje thee verbindt me met oma, ook al is ze niet meer in het hier en nu.

Aandacht: aandacht is nodig om het ritueel tot zijn recht te laten komen. Je veegt als het ware alle storende gedachten uit je hoofd, zodat je helemaal in het hier en nu bent om je ritueel uit te voeren. Ik ga in stilte thee zetten en zet het kopje klaar, zodat ik al ben voorbereid om de mijmeringen die gaan komen.

Stilstaan: je wilt immers aandacht geven aan iets belangrijks. Dat vraagt terugkijken, toen oma nog leefde, naar het nu kijken, haar geboortedag, en naar de toekomst kijken: wat neem ik mee? Waar kan ik om glimlachen? Hoe is het om haar handen te hebben? Dat kan alleen als ik er rustig de tijd voor neem.

Belangrijk: alle momenten van het leven waarop je iets meemaakt dat je wilt markeren. Meestal zijn dat overgangen of breuken in je leven. Van het leven met oma in het hier en nu naar een leven zonder oma in het hier en nu. Dat moment vraagt om een markering. Daarmee kun je verder.

Het grote geheel: je leeft niet voor jezelf alleen, je leeft in een gemeenschap. Die gemeenschap staat in een traditie. Met een ritueel verbind je jezelf in die gemeenschap en die traditie. Daarbij hoort ook dankbaarheid voor wat je hebt ontvangen, achter je laten wat niet langer van jou is, en doorgeven wat je waardevol vindt voor anderen.

En de korte definitie?

Een ritueel is aandacht in actie.

Aandacht is het goud van relaties, en aandacht geeft alledaagse dingen glans. De korte omschrijving van een ritueel vervangt de lange niet. Eigenlijk is de korte omschrijving de voorwaarde voor de lange. Wat je ook doet, hoe klein het ook is, met aandacht krijgt het rituele kwaliteit.

Zonder aandacht is een ritueel niet mogelijk. Dan wordt het pijnlijk of zelfs gewelddadig.

Als een compleet ritueel met een symbool te belastend is, kun je ook rituele kwaliteit geven aan zorgende handelingen, aan een gesprek, en ook aan samen stil zijn. Met aandacht in actie. Dat is genoeg.