De Transitiecirkel

In mijn werk maak ik gebruik van de transitiecirkel zoals die door Jakob van Wielink en Denise Geelen is uitgewerkt.

Die cirkel gaat over het aangaan en afronden van relaties en ziet er zo uit (lees met de klok mee):

In elke begeleiding volg ik de stappen. En waar mogelijk, verrijk ik een stap met een klein ritueel. De kortste omschrijving van een ritueel is voor mij: ‘aandacht in actie’.

Contact maken

Bij het contact maken is het bijvoorbeeld: oogcontact maken. Laten merken: ik zie je. Ik laat jouw blik toe, wij zien elkaar.

Hechten

Bij hechten hoort de boodschap: je bent op een breuk in je leven. Die kunnen we niet wegnemen, maar je kunt ermee leren leven. En je bent niet alleen. Vooral dat laatste element is van groot belang. Het besef dat je het niet alleen hoeft te doen, helpt je hechten.

Zelfs voor de duur van één gesprek. Een ritueel opent een veilige ruimte waar jij met je vragen en angsten welkom bent. Iets klassieks als het aansteken van een kaarsje geeft de boodschap al af. Zolang dit kaarsje brandt, kun je alles kwijt.

Intimiteit delen

Als je je veilig voelt, komt er ruimte om intimiteit te delen. Je vraag te stellen, je angst of zorgen uit te spreken, of gewoon samen stil te zijn. We spreken af dat alles wat je met me deelt tussen ons blijft. Op één uitzondering na: als je me vertelt dat je van plan bent jezelf of een ander te schaden. Dan ben ik verantwoordelijk om jou of die ander te beschermen en moet ik het dus melden.

In de veiligheid die we hebben opgebouwd kunnen we kijken hoe je de breuk in je leven kunt opnemen in je levensverhaal. Samen zoeken we naar houvast in die zoektocht. Ik werk met (kleine) rituelen en kunstvormen als je daarvoor open staat. Woorden kunnen helpen, maar ook stilte, melodieën of tastbare voorwerpen die symbolische waarde krijgen. Je naasten zijn natuurlijk hartelijk welkom om dit samen met jou gestalte te geven.

Afscheid nemen met het oog op rouwen en betekenis geven

Als jij verder gaat, nemen we afscheid.

We kijken samen terug en ik vraag je hoe je verder zult gaan en wie jou vergezellen. Jij gaat je aanpassen aan je nieuwe situatie (rouwen) en als er meer ruimte voor komt, ook betekenis aan je breukervaring geven. Bijvoorbeeld doordat je die ervaring in je levensverhaal opneemt. Zo maak je je die ervaring eigen.

Afscheid nemen als je weet dat je gaat sterven

Als je weet dat je gaat sterven verloopt deze fase anders. De twee laatste stappen: rouwen en betekenis geven, vallen samen voor je overlijden. Je gaat naar een afronding van je leven toe, en de betekenis van je leven dringt zich op. Waar heb je het allemaal voor gedaan? Deze vraag roept om bezinning, om stilstaan, om vertragen. En als je ervoor open staat, om een ritueel, waarin je je verzoent met je naderende sterven, dankbaar kunt zijn voor de dingen die er wel geweest zijn, en de dingen die je had gewild en niet hebt meegemaakt, de dingen waar je spijt van hebt, kunt laten zijn wat ze zijn.

Maar je naasten hebben die stappen nog voor de boeg. Een belangrijke vraag die ik je stel, is dan ook: hoe wil jij de weg banen voor je naasten, zodat zij verder kunnen als jij er niet meer bent?

En dat is een moeilijke vraag. Want daarin moet je ook erkennen dat jij er straks niet meer zult zijn. Je moet over je eigen schaduw heen springen en je ‘gunfactor’ aanspreken. Moeilijk is dat. Maar ik heb gemerkt dat mensen dat kunnen, en dat het hen zelfs helpt om hun eigen verhaal in een groter geheel te plaatsen. Je helpt je naasten om de transitiecirkel af te maken, ook als jij er niet meer bent. En jouw rouw en betekenisgeving zijn ook voor hen van betekenis. Jij kunt je levenslessen doorgeven, dierbare voorwerpen overdragen, of je naasten bagage meegeven voor onderweg. Hier kan ik je ook helpen om je te concentreren op wat voor jou wezenlijk is. Het hoeft niet groots te zijn, het hoeft niet definitief te zijn. Het belangrijkste is dat het past.

Groot en klein

Soms doorloop ik de cirkel met iemand in één gesprek. Soms duurt het langer, en in sommige gevallen strekt een begeleiding zich over een aantal maanden uit. Maar altijd is de cirkel het model.

Betekenis geven, ook voor mij

Mijn missie is bijna voltooid als jij zelf verder kunt met je naasten, of als ik je heb kunnen doorverwijzen naar een andere vorm van ondersteuning. Helemaal voltooid is het pas als je mij ook een evaluatie geeft van wat wij uitgewisseld en gedaan hebben. Want ook voor mij is de ontmoeting met jou betekenisvol. En als ik van jou gehoord heb wat mijn begeleiding voor jou betekend heeft en wat ik kan verbeteren, kan ik onze relatie goed afronden.

Als laatste bedank ik je voor je vertrouwen.