Winter in Gloster Huis – of in de samenleving

Het boek Winter in Gloster Huis van Vonne van der Meer riep bij mij een hevige reactie op.
In plaats van een recensie heb ik een alternatief voor het verhaal geschreven. Als je het boek al gelezen hebt, lees dan door. Heb je het nog niet gelezen, lees het dan eerst en kijk dan wat je van mijn reactie vindt. Ik ben daar heel benieuwd naar. Laat literaire kritiek maar voor wat het is, want ik heb geen literaire ambities. Het gaat me eerder om het onderliggende thema van het boek.
Zo. En zonder spoiler alert verder: ik hoor graag van je.

Gloster Huis

2024. De koning zit tien jaar op de troon. De zorg is overgenomen door altijd dienstbare robots. Het zorgstelsel is opnieuw gekanteld: patiënten heten voorgoed cliënten en beheren hun Persoonlijk Behandel Budget, dat gekoppeld is aan een Basis Diagnose waartegen geen beroep open staat. Zij zijn zelf verantwoordelijk voor het zoeken van een behandelaar en het beheren van hun budget.
In 2022 zijn de eerste bezuinigingen op het systeem doorgevoerd, voor ongeboren kinderen bij wie in prenatale diagnostiek afwijkingen gevonden zijn en wier ouders desondanks besloten ze geboren te laten worden. Daarna zijn mensen met chronische aandoeningen en psychische problemen geconfronteerd met bezuinigingen, of, zoals het wordt genoemd: budgetplafonds.

NOS

NOS 7 september 2024 9.00
Vanmorgen is op de Ganzenmarkt te Zandwijk een ernstig verwarde en verwaarloosde vrouw aangetroffen. Ze claimt Leonoor Abbinga te zijn, die op 20 augustus jl is overleden in het Vaarwelhotel te Zandwijk, een instelling voor gratis euthanasie. De vrouw beweert dat zij niet geëuthanaseerd is, maar gedrogeerd en naar een andere instelling gebracht, waaruit zij op 6 september heeft weten te ontsnappen. De vrouw is ter observatie in de Campanulakliniek te Zandwijk opgenomen. De politie onderzoekt de zaak.

Update 11.00
Uit de administratie van het Vaarwelhotel blijkt dat op 20 augustus jl euthanasie is verleend aan Eleonora Maria Abbinga, 82 jaar. Aangifte van overlijden is bij de gemeente gedaan op 21 augustus, door Bernhard Witkamp, uitvaartondernemer. De teraardebestelling heeft plaatsgevonden op 26 augustus op de Algemene Begraafplaats te Zandwijk.
Op dit moment worden sociale en medische informatiesystemen doorzocht waarmee de vrouw geïdentificeerd kan worden.

Update 14.00
Uit vergelijking van gebitsfoto’s van Leonoor Abbinga en de vrouw die beweert Leonoor Abbinga te zijn is een sluitende overeenkomst gevonden. Forensisch deskundige Cinan Uçar stelt dat het 99,9% zeker is dat het hier gaat om één en dezelfde vrouw.
Abbinga zelf is, aldus de politie, nog niet in staat om verhoord te worden.

Update 15.30
De kist die is opgegraven op de plek waar Leonoor Abbinga begraven zou zijn, blijkt gevuld te zijn met zand en stenen. Dit maakt de politie bekend. De politie gaat uit van een ontvoering.

Update 16.30
Het OM zet een onderzoeksteam in op de ontvoeringszaak van Leonoor Abbinga. Het Vaarwelhotel is op last van de politie gesloten. De instelling waar Abbinga na haar ontvoering zegt te zijn verbleven is nog niet getraceerd.

Update 17.00
De eigenaar van het Vaarwelhotel, Richard P, heeft de politie geïnformeerd over de instelling waarnaar Leonoor Abbinga ontvoerd is. Het blijkt een hotel van zijn broer, genaamd Gloster Huis. Ook dit hotel is met onmiddellijke ingang gesloten. De eigenaar, Arthur P., is gearresteerd, de drie aanwezige bewoners zijn overgebracht naar een zorginstelling, het personeel is na een eerste verhoor vrijgelaten en zal later opnieuw verhoord worden.

Onder de streep

Voice over: Goedenavond! Welkom bij Onder de streep met uw gastvrouw Peggy Botman. Peggy spreekt elke avond drie personen die hun licht werpen op een opvallende zaak. Wat blijft er na hun analyse over onder de streep?

Peggy: Vanavond in Onder de streep hebben we het over Leonoor Abbinga. Zij werd in verwarde toestand gevonden, bleek een fake euthanasie ondergaan te hebben, en daarna ontvoerd te zijn naar Gloster Huis, een schimmig hotel waar nog drie andere mensen gevonden werden.

Aan tafel zitten Ine de Groot, psychiater bij de Campanulakliniek in Zandvliet en voormalig behandelaar van Leonoor Abbinga, Tom Janse, geestelijk verzorger bij het Sint Elisabeth Ziekenhuis in Jansburg, en Joram Pattipeilohy, cultuurfilosoof die onderzoek doet naar eigenrichting als startpunt van sociale vernieuwingsbewegingen.
Ine, jij was jaren geleden behandelaar van Leonoor Abbinga. Hoe kwam jij over haar verhaal te weten?

Ine: Ik werd gebeld door de politie. In het eerste verhoor had mevrouw Abbinga mijn naam genoemd. We wisten toen nog niet zeker of zij het was, de gebitsfoto’s waren nog niet geanalyseerd. Het was dus een onwerkelijk verhaal over iemand die zei dat ze een fake- euthanasie overleefd had tegen haar wil. De politie vroeg me om te getuigen voor het vaststellen van haar identiteit.

Peggy: en dat deed je?

Ine: Nee, ik wilde niet meewerken, ik wilde dat het eerst onomstotelijk vast zou komen te staan dat zij het was. Er waren meteen de eerste uren al zoveel suggesties en theorieën… ik wilde niet dat een verwarde vrouw onder nog meer druk zou komen te staan, of ze nu wel of niet Leonoor Abbinga was. Maar eerlijk gezegd – ik kon ook gewoon niet geloven, dat er professionals zijn, collega’s, die dit kwetsbare mensen aandoen.

Peggy: Jij bent de behandelaar van Leonoor Abbinga geweest tot vijf jaar geleden. We gaan uit privacy-overwegingen niet in op de behandeling, maar kun je wel iets zeggen over de keuze voor euthanasie?

Ine: Er is door het OM gezegd na het eerste verhoor, dat ze euthanasie koos omdat ze in de nieuwe regelgeving geen Persoonlijk Behandel Budget meer kreeg, terwijl haar klachten terug kwamen. Als het waar is, zegt het wel iets over de impact van het PBB. Er is doorlopend gewaarschuwd: mensen komen hierdoor in de knel. Als je hen zelf hun behandelbudget laat beheren en het dan gaat inperken, dan zien ze geen andere optie dan de dood. En als die gratis is, en omgeven door luxe, zoals in het Vaarwelhotel, dan is de keuze snel gemaakt.

Peggy: Tom, jij bent geestelijk verzorger en spreekt veel met mensen die hun leven als voltooid beschouwen; wat was jouw eerste reactie toen je hoorde wat er gebeurd was?

Tom: Ik was perplex. Ik weet niet hoe iemand zo ver heeft kunnen komen. Als Geestelijk verzorger ben je altijd in de eerste plaats een luisterend oor. In dit geval zie ik dat Gloster Huis precies dat níet was. Arthur P. verweet zijn broer van het Vaarwelhotel dat hij niet luisterde naar de levenswens achter de doodswens van zijn gasten. Maar dat lijkt me een gevalletje ‘pot verwijt de ketel’. Als je kijkt wat hij zelf deed, was het zijn eigen levenswens over de doodswens van de gasten heen leggen. In het Vaarwelhotel was ruimte voor twijfel, de exit optie werd nadrukkelijk besproken, en Richard P. liet mensen gaan als zij bij nader inzien bedenkingen hadden. Arthur P. vond zijn interpretatie van de signalen van een gast belangrijker dan die van de gast zelf.

Ine: Ik vind dat een ernstige tekortkoming voor iemand die zegt dat hij zich het lot van twijfelende mensen aantrekt. Ook als je euthanasie bij een voltooid leven niet accepteert heb je je aan grenzen van jouw bevoegdheden te houden.

Tom: Precies dat. Stel je voor dat ik als geestelijk verzorger een patiënt in plaats van medicatie van de arts wees-gegroetjes voorschreef. Ik zou ontslagen worden! En terecht.

Peggy: En Joram, wat is jouw indruk van de zaak? Jij houdt je vooral bezig met de ontwikkeling van eigenrichting naar gevestigde praktijken. Hoe past dit verhaal hierin?

Joram: Het past in een tijdbeeld. Je zou het een vorm van populisme kunnen noemen. Het is al een tijd aan de gang, dat iedereen overheidsregelgeving in twijfel mag trekken. Niet wetenschappelijk kritisch, maar uit wantrouwen tegen gevestigde structuren. Als je dat doet, dan heb je bij het publiek meteen een streepje voor. De can-do mentaliteit, het ‘we wachten niet op de overheid, we fixen het zelf wel’.

Ine: Met dit verschil dat het nu breed veroordeeld wordt. Meestal krijgt een ‘fixer’ er waardering voor. Maar omdat het hier is misgegaan…

Peggy: Het is niet alleen misgegaan, maar er speelt ook iets anders. Het standpunt van Arthur P. is een duidelijk minderheidsstandpunt. Hoe zou het zijn geweest als Arthur P.’s standpunt niet zo impopulair was?

Joram: Dat maakt het dus zo interessant! De eerste crematie in Nederland was ook een vorm van eigenrichting, want het was toen verboden, maar nu is het niet meer weg te denken. We zien bijvoorbeeld ook dat euthanasie uit de verbodssfeer is gekomen, gelegaliseerd is, en dat het verzet ertegen nu naar de marges verdwijnt. Dat wordt nu impopulair. Dus wat gebeurt er dan met verzetsimpulsen?

Peggy: denk je dat dit project nu ook tot een breed bezwaar tegen euthanasie zal leiden?

Joram: nee, dat is nog te vroeg. Vaak is een marginaal standpunt de prikkel tot eigenrichting. Maar er zijn vereisten voor een brede beweging, en die zijn hier voor zover ik nu zie niet aanwezig. Zoals de overtuiging dat euthanasie vervangen moet worden door andere…

Ine: Daar zit ik dus met een grote vraag. Ik begrijp niet dat die Arthur P. zijn positie als psychiater niet gebruikt heeft. Dan zou hij mensen kunnen helpen vóórdat ze het Vaarwelhotel als laatste redmiddel zien. Waarom laat hij al zijn legale kansen en mogelijkheden liggen en gaat hij dit doen? Het is zo tegenstrijdig en zo onlogisch om te wachten op de euthanasie om pas dàn in te grijpen. Het heeft iets onopgehelderds…

Tom: ja, dat viel mij ook op. Ook omdat er geen medische infrastructuur in Gloster Huis is aangetroffen…

Peggy: Hoe bedoel je dat? Het was toch geen ziekenhuis maar een welzijnsinstelling?

Ine: Maar wel voor mensen die daar diep gesedeerd aankwamen en waarmee gesjouwd was om ze te vervoeren. Er was geen medisch opgeleide staf, zelfs geen defibrillator! Dat is in welzijnsinstellingen en hotels gewoon verplicht! Arthur P. is nota bene psychiater. Hij kent dus de voorschriften, hij wéét dat een instelling op orde….

Tom: Als je niet eens zorgt dat je complicaties kunt opvangen, hoe serieus neem je dan je project? Of probeer je dan iets anders te bewijzen, over de rug van mensen met een doodswens?

Peggy: we hebben een BREAK. Er is nieuws van het onderzoek van het OM.
Hier is onze verslaggever Bram Ebbens. Goedenavond Bram! Wat heb je ons te melden over de zaak Leonoor Abbinga?

Bram: Goedenavond Peggy. Ik sta hier met de bekende mensenrechtenadvocaat Latifa Idriss. Zij is begonnen onderzoek te doen naar de opzet van het Gloster Huis. Latifa, welkom. Wat is je eerste indruk?

Latifa: De eerste indruk is vooral verbijstering. Het ziet ernaar uit dat Gloster Huis geen enkele voorziening heeft getroffen voor de legale status van de ontvoerde personen na hun doodverklaring in het Vaarwelhotel. Er is dus zacht gezegd een schimmige situatie ontstaan voor de mensen die naar Gloster Huis zijn gebracht. Ze zijn volgens de wet dood, maar in feite in leven. Ze kunnen dus geen kant op. Dat is een ongekende schending van mensenrechten.

Bram: Mensenrechten?

Latifa: Ja. Je zou het kunnen vergelijken met asielzoekers die naar een ander land gesmokkeld worden, daar afgewezen worden, maar niet kunnen terugkeren, omdat hun herkomstland hen niet accepteert. Zij leiden een rechteloos bestaan. Ze overleven, maar wettelijk bestaan ze niet. Wat Gloster Huis heeft gedaan, lijkt op willens en wetens mensen de illegaliteit inrommelen.

Peggy: Dankjewel, Latifa en Bram. Volgens mensenrechtenadvocaat Latifa Idriss rommelde Arthur P. mensen de illegaliteit in. Daarover straks meer. Wij hadden het voor de break over de vraag wat hij wilde bewijzen.

Ine: Daar wil ik niet over speculeren. Maar ik vraag me wel af wat er precies heeft gespeeld in het hoofd van die Arthur P. Als je nota bene psychiater bent en toegang hebt tot alle informatie, faciliteiten, infrastructuur om mensen op te vangen… waarom rommel je ze dan de illegaliteit in?

Peggy: zou je kunnen zeggen dat Arthur P. Leonoor Abbinga het leven heeft opgedrongen om iets te bewijzen?

Tom: Dat is wel door mij heengegaan. Stel dat een gast na verloop van tijd sterft, want dat gebeurt ooit een keer, en er kan geen aangifte van gedaan worden, geen uitvaart geregeld, omdat die persoon al doodverklaard is? Als je daar niet over nadenkt, wat ben je dan precies aan het doen? Wat voor punt wil je dan maken? Dat zou ik beslist aan die Arthur P. willen vragen.

Ine: En dan te bedenken dat Gloster Huis in geen enkel kwaliteitsregister stond. Geen klachtenprocedure, geen ethische commissie, geen tuchtraad. Al die eisen die aan reguliere zorginstellingen gesteld worden; Heeft Arthur P. die dan gewoon ontdoken? Dat bedenk je toch niet?

Peggy: Eigen opvattingen over die van anderen leggen, sjoemeleuthanasie, mensen in de illegaliteit rommelen om een punt te bewijzen…. Dat lijkt op grootheidswaan. Even naar Joram: vind je dit soort combinaties vaker?

Joram: Nou, het hoort erbij dat je wet- en regelgeving negeert, of uitdaagt. Denk maar aan de crematie-cultuur, die ontwikkelde zich ook van een verzetsbeweging naar een gereguleerde praktijk. Maar de pijn zit ergens anders. In het neerzetten van de crematiepraktijk maakten de voorstanders geen slachtoffers. Wie gecremeerd werd, had daar zelf voor geopteerd. En dat opteren van de mensen zelf is hier ernstig miskend. Dat zou ik wel als grootheidswaan kunnen zien, maar het is ook ondoordacht of misschien verwijtbaar naïef. Dat zie ik trouwens ook wel vaker.

Ine: Ik zou het geen grootheidswaan willen noemen, maar eerder een ontspoorde zorgmentaliteit. De wens om mensen in leven te houden overheerst alles en legitimeert alles.

Tom: Wat me het meest raakte uit het verhaal van mevrouw Abbinga was de eenzaamheid. Als zij ontwaakt in Gloster Huis, moet ze er zelf maar achter zien te komen waar ze is en wat er met haar aan de hand is. Daar is zij ernstig in de steek gelaten door het personeel, hoe vriendelijk ook. Moet je je voorstellen: die fundamentele onzekerheid over wat of wie je bent, of je levend of dood bent. De eenzaamheid daarvan! De ontreddering als je ontdekt dat je verder moet leven terwijl je dacht dat je verlost was! Ik kan er gewoon niet bij dat je denkt dat dat je dat mag doen met mensen!

Peggy: is eigenrichting voor jou ook het goede woord?

Tom: Ja, en erger. Want het gebeurde zonder die waarden die Joram noemt. In de uitzending met Arthur P. kwam ook naar voren hoe hij zich voorbereidde als iemand woedend zou reageren. Hij zei dat hij dan zou uitleggen waarom hij het gedaan had. Dan gaan bij mij alle seinen op rood, hè. Iemand is boos, en terecht, je hebt op een verschrikkelijke manier met iemands leven en je dood gesjoemeld, je hebt iemand de illegaliteit in gerommeld zoals Latifa Idriss zei, met sjoemeleuthanasie, zoals jij zei. En in plaats van te luisteren naar de klacht, te luis-te-ren, gaat hij het ook nog eens een keer uitleggen!

Ine: Alsof hij zegt: Houd je kop dicht met je bezwaar, mijn nobele doel om jou van de dood te redden is belangrijker dan jouw geldige euthanasieverklaring en de wetten in dit land. En nu ga ik je het leven eens even fijn door je strot duwen.

Joram: En toch, die Arthur P. lijkt me eerder naïef dan kwaadwillend. Hij wil zo graag dat de wereld anders is dan ze is. En dat krijgt hij niet voor elkaar, dus gaat hij het zelf regelen. Daarin wijkt hij echt niet principieel af van andere eigenrichting-initiatieven.

Tom: Maar dat kan toch ook zonder slachtoffers te maken? Dat zei jij net over de crematiecultuur. Het ergste vind ik echt die totale weigering om te luisteren.

Peggy: we moeten gaan afsluiten. Wat kunnen jullie zeggen onder de streep?

Joram: Ik zou zeggen dat een democratische vorm van eigenrichting niet zit in zo’n Gloster-constructie, maar in wat jij eerder zei, Ine, een goed zorgaanbod vóórdat iemand denkt dat de dood de enige uitweg is. Er zijn experimentele zorgcoöperaties die effectiever opereren dan het Gloster Huis, en binnen de wet. Zoek daar je kansen, zeker als je al psychiater bent en toegang hebt tot informatie, budget en faciliteiten.

Ine: en ik blijf bij mijn bezwaar tegen het verantwoordelijk maken van cliënten voor hun eigen behandelbudget. Die hele kanteling moet teruggedraaid worden. Gezondheid is een collectieve zaak, je mag nooit individueel verantwoordelijk gemaakt worden voor je behandeling. Zeker als er dan schaarste bij komt. Ik hoop dat deze zaak ook een wetswijziging gaat inzetten om de blaming-the-victimcultuur in de zorgverzekeringswet terug te draaien.

Tom: Ik zie Leonoor Abbinga steeds voor me. Zij moet nu maar zien wat ze met haar leven doet. Wat een afschuwelijk lot. Dus ik zeg: zorgverleners moeten dienstbaar zijn aan mensen, niet aan hun doorgeslagen zorgidealen. Het klinkt erg deugneuzerig. Dan maar deugneus. Maar dienstbaarheid is wat ik in dit hele verhaal mis. Het is dogmatiek.

Peggy: Dank jullie wel.
We zullen moeten afwachten of er een strafzaak tegen de broers komt. En we hopen van harte dat Leonoor Abbinga een oplossing zal vinden voor het leven waar ze ineens weer middenin staat. Dank u voor uw aandacht. Dit was Onder de streep.

(tune)

Geef een reactie