Nieuwe media in de uitvaart?

Trending topic

Toen ik nog niet zo lang actief was op twitter las ik daar voor het eerst het verzoek om de naam van een overleden jongetje zo vaak mogelijk te retweeten, om hem tot ‘trending topic’ te maken: het onderwerp waarover op een bepaalde dag het meest getwitterd wordt. Ik voelde me ongemakkelijk en ik heb het niet gedaan. Omdat ik hem niet kende, al had ik hem wel een kaart gestuurd via Post voor Kanjers. Omdat ik trending topics met vluchtige onderwerpen associeer en niet met overleden broertjes, zusjes, vriendjes. Maar toen ik later las dat de vader van dit jongetje heel blij was met het resultaat (want het was gelukt om hem trending topic te maken), werd dat anders. Niet dat ik nu wel mee ga doen aan twitteracties. Dat is mijn stijl niet. Maar als het wel de stijl is van een familie? Dus ik ben gaan nadenken over de rol van sociale media rond overlijden en uitvaart.

Fatboys

Er verandert veel, ook in en rond de uitvaart. Een paar decennia geleden was het ondenkbaar dat kleinkinderen de kist van hun opa of oma zouden versieren, dat kinderen op fatboys voorin de aula zouden zitten bij de uitvaart van een broertje of zusje, of dat de favoriete muziek van de overledene zou klinken in plaats van psalmgezang of een stemmig muziekstuk uit de voorraad van de uitvaartonderneming. En daar komen nu dus de sociale media bij. Reden om naar een themabijeenkomst hierover van het Netwerk Uitvaartvernieuwers te gaan.

Wat doe je met de nieuwe media als uitvaart- of ritueelbegeleider? Afwijzen of integreren? Afremmen of omarmen? En als je kiest voor integreren en omarmen, hoe kanaliseer je dan de processen die loskomen? Hoe voer je regie over het afscheid en de berichtgeving over het afscheid? Het netwerk kwam tot verschillende standpunten. Deze twee spreken me het meest aan:

Maak er een thema van

In de eerste plaats: zoals je de rouwkaarten, het vervoer, de condoleance en de volgorde van de plechtigheid met de nabestaanden bespreekt, kun je ook de rol van sociale media bespreken. Nee zeggen kan altijd. Overlijdensberichten worden al regelmatig via e-mail verzonden, naast of in plaats van kaarten. Sommige crematoria bieden een opname van een uitvaart aan, bijvoorbeeld voor nabestaanden die niet bij de uitvaart aanwezig kunnen zijn. Met een inlogcode op internet, zodat niet iedereen er zomaar bij kan. Soms kun je tot een bepaald moment na de uitvaart de opname nog terug zien.

Kanaliseer het gebruik van sociale media als er (veel) jongeren bij een uitvaart zijn

Het kan niet uitblijven natuurlijk: als jongeren ‘alles’ wat ze meemaken op twitter of Facebook zetten, zullen ze voor uitvaarten niet vanzelfsprekend een uitzondering maken. Zeker omdat een uitvaart een aangrijpende gebeurtenis is. Een familie die geen prijs stelt op verslagen op twitter en Facebook kan dat natuurlijk duidelijk maken. Een bordje bij de deur van de aula of bij het condoleanceregister is een duidelijk signaal: “Uit respect voor de overledene verzoekt de familie je om tijdens de uitvaart geen foto’s te maken of te twitteren”. Of de icoontjes van facebook en twitter met een rood kruis er overheen. Geen telefoon, foto’s of sociale media: dat zijn ze op school ook gewend.

Maar stel dat je deze media inzet om een digitaal monument te maken van de uitvaart? Je zou de aanwezigen (de aanwezige jongeren) kunnen vragen, een speciale hashtag te gebruiken, een teken: ‘#’ dat een onderwerp markeert. En bij die hashtag kun je hen vragen, de vormen in acht te nemen die de directe nabestaanden graag zien. Wel of geen foto’s van de overledene? Wel of geen foto’s van de kist, de stoet, de bloemen, de sprekers? De ene familie zal er bezwaar tegen hebben, de andere zal het op prijs stellen. De ene familie zal er geen enkele behoefte aan hebben om de overledene als ‘trending topic’ te zien, de andere zal er juist steun aan ontlenen. En als het om een overleden jongere gaat, kan het voor zijn of haar vrienden ook een troost zijn om een serie berichten in hun tijdlijn te hebben die hen herinneren aan het afscheid. Als een nieuwe gedaante van de condoleancekaarten die in vorige generaties nog vaak door de vingers van de nabestaanden zijn gegaan.

Ik ben benieuwd hoe jij dat ziet, lezer(es). Laat je een reactie achter?

Dank je wel.

Naschrift: naar aanleiding van verontwaardigde reacties over de respectloze selfies op Ground Zero rond de herdenking van 9/11 herlas ik deze tekst en realiseerde me dat Facebook en twitter voor de meeste jongeren al voorbij zijn. Instagram en snapchat zijn nu ‘de’ media. Zo snel kan iets al veranderen…

Comments are closed.

3 Responses

  1. Mooie blog, Carola, dank je wel.
    Goed om hier eens over na te denken, want ook is een uitvaart een gebeurtenis die vaak juist erg traditioneel verloopt, toch zullen vroeg of laat ook de sociale media ook een rol in het geheel krijgen.
    En waarom zouden we dat niet bevorderen? Als het wel bij de familie past, maar ze zelf niet op het goede moment op het idee komen, zou ik er als uitvaartondernemer trots op zijn als ik de sociale media in een goede vorm op het juiste moment ter sprake bracht en in de hele uitvaart integreerde.
    Een uitvaart hoort ook ten volle bij het leven. Dus alle media en andere middelen die we in ons leven gebruiken, horen ook bij de uitvaart.

  2. Simone Scholts says:

    Mijn idee is dat jongeren en de sociale media steeds meer intergeren in de uitvaartwereld. Er is geen taboe meer, maar het is wel zinvol om te kijken wat wel of niet werkt. Wat de rituelen voor die situatie/familie/nabestaanden zijn.
    Zonder een project X / uitvaart te organiseren.
    Heb jij daar al meer ervaring in? Waar gaat het mis? Wat als je wel de sociale media wilt inzetten, maar je kan er niet bij?

    • Carola Kruijswijk says:

      Dag Simone,

      Je hebt gelijk, er komt steeds meer een parallel proces naast ons dagelijks leven. Ik heb nog geen ervaring met een uitvaart waar veel jongeren zijn (gelukkig, zou ik haast zeggen), maar ik heb wel ervaring met onderwijs. Leerlingen zijn niet zo gelukkig met opdrachten voor school waarbij twitter of Facebook worden gebruikt. De wereld van onderling berichtjes sturen houden ze toch graag voor zichzelf en schoolopdrachten horen daar niet bij. Een overlijden is natuurlijk iets anders. Het ligt dan aan de vraag, in hoeverre ze de uitvaart zien als iets dat in hun leven hoort of iets dat er van buiten af aan wordt gepresenteerd (zoals een schoolopdracht).
      Ik kan me voorstellen dat tieners berichten uitwisselen als er een klasgenoot overlijdt of een ouder van een klasgenoot. Als ik dan betrokken ben bij de uitvaart zal ik beslist met ze overleggen, in klasverband of in familieverband, wat twitter of Facebook voor hen kunnen toevoegen (of juist niet). En ook dan zal ik ze wijzen op de toekomst: waarop wil je terugkijken? Daarmee kun je denk ik, projectX-achtige taferelen voorkomen.
      De Facebookpagina van een 18-jarige jongen die vorig jaar overleed, wordt nu nog steeds wekelijks gevuld door zijn moeder en beste vrienden met berichten dat ze hem missen. Het heeft het karakter van een monument gekregen. Ik kan me voorstellen dat jongeren dat gemakkelijker doen en op die manier ook hun herinnering aan een overledene levend houden.

      Wat bedoel je met je andere vraag: als ik het wil inzetten en ik kan er niet bij? Waar zou ik niet bij kunnen? Ik kan me voorstellen dat jongeren simpelweg hun mobiele internet gebruiken om te twitteren. Of bedoel je dat er geen controle/sturing/kanalisering is van wat ze doen? Ik hoor het graag,
      hartelijke groet,
      Carola