Laat je niet kisten door de commercie, geef zin aan je uitvaart

Van geld verdienen naar waarde toevoegen

Al een aantal jaar groeit de uitvaartbranche met bevlogen mensen die na een carrière elders besluiten de switch naar uitvaartbegeleider te maken. Ze willen verschil maken en vaak doen ze dat ook, als eenpitters of in een klein bedrijf. Ze zijn deel van een trend die inzette bij de financiële crisis van 2008; de aandacht verschuift van geld verdienen naar waarde toevoegen. Dat zij not amused waren door het ontmaskerende boek van Marieke Henselmans: ‘Laat je niet kisten door de commercie’ is logisch en begrijpelijk.

De misstanden die Marieke Henselmans schetst zijn dan ook haast karikaturen: lijkengijzeling, verplichte winkelnering vanuit een zorginstelling, spookposten op nota’s en tijdsdruk gebruiken om dure producten te slijten. De verontwaardigde eenpitters hebben een punt: het zijn misstanden, maar je kunt er de hele branche niet aan ophangen. Echter: het boek is niet bedoeld als affakkelen van de uitvaartbranche, het is bedoeld als voorlichting over de financiële aspecten van een uitvaart en waarschuwing tegen misstanden. De doelgroep bestaat niet uit mensen die al vol overtuiging gekozen hebben voor een specifieke uitvaartbegeleider, maar uit mensen die een verzekering hebben genomen om ‘iets geregeld’ te hebben. En dat zijn er veel, want de dood is geen prettig onderwerp en het minste dat je kunt doen is zorgen dat je ‘iets geregeld’ hebt.

Twee principes

Ik kende Mariekes twee principes uit haar rubriek in tijdschrift ‘Genoeg’ en haar boek ‘Consuminderen met kinderen’: wees kritisch op kosten, en besteed geld aan die dingen die je de moeite en het geld waard vindt. Die principes past ze nu ook toe op de uitvaart, met een leesboek en een werkboek, waarin je je eigen wensen kunt noteren.

Het eerste principe komt een stuk beter uit de verf dan het tweede. Waar het leesboek het wantrouwen jegens ‘uitvaartwolven’ nog compenseert door andere verhalen (vaak over bevlogen – zelfstandige – uitvaartbegeleiders die met liefde meedenken), is het werkboek eenduidiger, maar ook eenzijdiger.
Dat blijkt bijvoorbeeld uit het opnemen van uitvaarttarieven van prijsvechters in het kostenoverzicht, uit de vele waarschuwingen tegen ‘foute’ verzekeraars en de aanbeveling om de rekening regel voor regel te controleren. Ikzelf vond de titel van het werkboek bevreemdend, omdat ik me niet kan voorstellen dat je van je uitvaart een anti-commercieel project wilt maken. Daar lijkt mijn uitvaart me toch te belangrijk voor.

Te ruim en te smal

Uiteindelijk werd me niet helemaal duidelijk welke gebieden het werkboek wilde dekken. Aan de ene kant vond ik de afbakening te ruim, aan de andere kant te smal.

Te ruim is het waar niet alleen de uitvaart, maar ook de nalatenschap aan de orde komt. In een boek dat over kosten gaat is dat te begrijpen (een uitvaart kost geld en in een nalatenschap kun je dat geld zoeken), maar waarom ook diensten als energie, abonnementen en dergelijke in een uitvaartplan staan kan ik niet anders verklaren dan dat er geld mee gemoeid is. Toch is onduidelijk waar de grens dan ligt. Andere financiële aspecten, zoals zorgkosten die nog verrekend moeten worden (en die kunnen aanzienlijk zijn!), zijn er dan weer niet in opgenomen.
Te smal is het bij de uitwerking van het tweede principe: besteed geld aan de dingen die je de moeite waard vindt. Verspreid door het werkboek kun je aanduidingen vinden over zingeving, soms midden tussen financiële opsommingen door, maar een eenduidige lijn zit er niet in. Helemaal achteraan staat nog een losse bladzijde over levensbeschouwing, die meteen christelijk-kerkelijk is ingevuld. Elementen die grote waarde kunnen vertegenwoordigen, zoals een huisdier dat je wilt overdragen aan de zorg van iemand anders of dierbare bezittingen die je wilt weggeven, staan ook in losse blokjes tussen andere ‘regelzaken’. Het is een aanzet, maar het blijft fragmentarisch. Met een duidelijker keuze voor een uitwerking van het tweede principe zou je veel beter kunnen bepalen wat je belangrijk genoeg vindt om er geld aan te besteden.

Erover praten geeft duidelijkheid…

Wat ook onduidelijk blijft is de inbedding in de tijd. Het werkboek gaat ervan uit dat jouw overlijden het moment is waarop je nabestaanden je wensen zien. In veel gevallen is dat realistisch. Zeker als je bedenkt dat de meeste mensen een uitvaartverzekering nemen om er verder geen gedachten aan te hoeven wijden. Maar daar zit precies het punt! Iets willen ´wegregelen´ is niet alleen het punt waarop malafide verkopers proberen om aan je te verdienen (overgretige keukenverkopers of bijlesinstituten evengoed als uitvaartondernemers met stijladviezen), het is ook het punt waar je moet beginnen om de situatie te veranderen. En vraag je dan eens af wat je kwijtraakt als je de keuzen rond je definitieve afscheid alleen maar ziet als een kostenplaatje.

Ik heb een ander idee. Realiseer je eerst eens wat je aan het regelen bent als je je uitvaart gaat regelen.

… en waarde.

Als je dan toch zo’n heel boek invult, bespreek het dan met je naasten, dan heb je meteen een goed gesprek. Dan heb je ook een duidelijk beeld van wat belangrijk voor je is, en wat je van je naasten verwacht bij je sterven. Je kunt van hen horen of je verwachtingen realistisch zijn, of je naasten zichzelf in staat achten om jouw wensen te vervullen en zo nee, hoe jullie dat kunnen oplossen. Liever nog: voer een serie gesprekken. Blijf in gesprek. Vertel je naasten wat je van belang vindt, deel je mooie herinneringen en maak nieuwe zolang je er bent. Vertel wat je wel in een doosje zou willen doen, waar je bang voor bent, en wat je belangrijk vindt.
Wedden dat het dan niet meer over geld gaat.

Begin niet bij geld, begin bij waarden

De grote tegenstelling ligt niet tussen zinloos met geld smijten en besparen tot prijsvechters aan toe, want dat is allebei nog steeds commercie en het is allebei nog steeds gebaseerd op geld; maar de tegenstelling ligt tussen uitgaan van geld als leidraad van je beslissingen en uitgaan van waarden als leidraad van je beslissingen. En dan maakt het ook niet uit of en hoeveel budget je hebt voor een uitvaart: eerst en vooral gaat het om jouw afscheid. Uitgaan van waarden is de beste manier om je niet te laten kisten door de commercie.

Als je dan een vriend vraagt om een rouwboeket te maken omdat dat is wat jullie deelden, en als je dan je zus vraagt om jouw rouwvervoer op zich te nemen in haar oude auto waarmee jullie nog naar de Ardennen zijn geweest, en als je dan je schoonzoon vraagt om met de kleinkinderen kaarsen te gieten van overgebleven stompjes zodat ze tijdens de uitvaart allemaal een eigen kaarsje kunnen branden, doe het dan niet omdat dat geld bespaart.
Dan maak je het schraal en kaal en – goedkoop.

Doe het omdat het belangrijk is, doe het omdat de mensen die jou bij de dood moesten loslaten, iets voor jou kunnen doen dat hun relatie met jou uitdrukt.
Doe het omdat jij ertoe doet – en zij ook.

Geef een reactie