Kintsugi en de vorm van het gemis

Als ik één ding meekrijg in het gesprek met naasten na een uitvaart is het dit: rouw zet je in een isolement. Het is moeilijk om over jouw rouw te beginnen, zonder meteen een dooddoener terug te horen. En dus is er behoefte aan manieren om wel aandacht te geven aan rouw. Bij Café Doodgewoon is er ruimte voor die rouw.
En zo komen we bij elkaar op een middag in april met felle zon en schrale wind.
Margot van Acker, rouwbegeleider, vooral bij dementie en afscheid, en ik zijn uitgenodigd om de middag te verzorgen.

Aandacht is het goud voor pijnlijke gevoelens
Rouw maakt eenzaam. Wat kunnen we doen om het isolement van het rouwen te doorbreken? Kijken hoe we wèl met rouw kunnen omgaan. Oude tradities geven daarvoor vaak houvast en vorm. Zoals kintsugi, een Japanse kunstvorm waarmee je kapot aardewerk herstelt met goud op de breuklijnen. Een bordje dat kapot is, wordt er mooier op. De breuklijnen zijn niet weg, ze hebben een gouden randje gekregen.

Dat gaan we zelf beoefenen.

Iedere deelnemer krijgt een zakje scherven om een schaaltje uit te maken, kwast en goudlijm.
De scherven hebben scherpe randjes, die staan voor de pijn van het verlies. Het gemis van iemand die uit je leven is verdwenen, plotseling of stukje bij beetje. Onverwachts, of na een lang ziekbed. Misschien na een periode van verwijdering, want praten over een komend afscheid is moeilijk. Als je zo’n scherf vasthoudt, kun je de scherpte voelen zoals die zich in jouw leven heeft voorgedaan. Niet wegdoen die scherf, maar blijven vasthouden. En voelen wat je voelt. Ook al kun je er geen woorden aan geven.

Als je zo met je gevoelens omgaat, kun je ernaar kijken alsof het een pasgeboren baby is. Een baby die nog niet kan praten, maar alleen door geluidjes of gezichtsuitdrukkingen kan laten weten wat er aan de hand is. Dan kun je je ontfermen over die baby, haar geruststellen, en zeggen: het is er. Dit hoort erbij. Hoe moeilijk ook, deze gevoelens horen bij je. Ze horen bij het leven, bij jouw leven. Net als die andere gevoelens, de keerzijde van verdriet: de liefde en de verbinding. Laat het er maar zijn.

Transformatie van emoties
Van aandacht voor rouw kun je leren dat rouw kan transformeren. In een herinnering, in iets bitterzoets. Het leven wordt nooit meer zoals het was, maar het is te leven. Een rouwrandje wordt een goudrandje. De breuk is zichtbaar, maar geheeld.

En dan aan het werk

De deelnemers geven hun eigen scherven het goud van hun aandacht. Ze delen tijdens het lijmen hun ervaringen in kleine kring. Naderhand komen er verhalen los over wat er gebeurde. Een deelneemster vertelt dat ze bij het lijmen haar gedachten de vrije loop liet en op herinneringen aan haar overleden vader kwam, waarop ze niet zou zijn gekomen als ze alleen over hem gepraat had. Het bezig zijn met lijmen boorde een andere laag van herinneringen aan. Zo werkt een ritueel. Je boort door het lichamelijk bezig zijn diepere lagen aan.

Het is wat het is
Soms is een stukje van het schaaltje in zulke kleine schilfertjes gebroken dat niet alles gelijmd kan worden. Er ontbreekt een stukje. De één vult het op met goud, de ander bestrijkt alleen de randjes, en weer een ander laat het stukje simpelweg weg. Voor ieder een persoonlijk verhaal, dat iets vertelt over een eigen manier van omgaan met een gat.

Bij één van de schaaltjes is een dikke druppel goud langs een nerf gelopen. De deelneemster laat het me zien. Ze zegt: “Dat is een traan. Die hoort nu bij mij.” Bij een ander is er een bobbeltje ontstaan bij een klein stukje in het midden. Ze benoemt het als precies dat bobbeltje dat ze altijd glad wil strijken. “Maar dat hoeft niet. Zo is het ook goed.”

Een andere deelneemster laat zien dat haar kommetje en dat van haar vriend eenzelfde patroon hebben, dat lijkt op de letter ‘w’. Een mooi cadeau.

Geduld
Margot van Acker besluit de bijeenkomst met het gedicht van Rainer Maria Rilke:

Geduld

Heb geduld met alles wat onopgelost is in je hart
en probeer je vragen met liefde te bezien,
als kamers die gesloten zijn,
of als boeken in een volstrekt vreemde taal
zoek nog niet naar antwoorden,
die kunnen je nog niet gegeven worden,
omdat je niet in staat zou zijn ze te leven
en het gaat erom alles ‘te leven’
leef nu die vragen
misschien zul je dan geleidelijk,
zonder het te merken,
jezelf, ooit op een dag,
in het antwoord terugvinden.

Een breuk is niet het einde
Als je je verdriet, de breuk in je leven, toestaat om de opening voor het licht te worden, kun je helen. There is a crack in everything, that’s how the light gets in.


Met dank aan Margot van Acker voor de kleine foto’s en Pauline Stadhouders voor de grote foto.

De workshop Kintsugi kan ook in uw organisatie aangeboden worden. Heeft u interessse? Neem dan contact op via het contactformulier.

Geef een reactie