Grote moeders en een ritueel

In Den Haag staat het Huis van de grootmoeders. Een groep 55+vrouwen die meer voor de samenleving willen betekenen. Met een ‘grootmoestuin’ en breikrans voor goede doelen, en inspiratiemiddagen over de meest uiteenlopende onderwerpen.

Het is een mooi idee, om de kracht en de bijdrage van grootmoeders te bundelen en dus beter te richten. Samenredzaamheid, dat zie je hier. Het is zo’n mooi woord uit de Trendrede van 2013, en zoveel mooier dan het uitgemergelde ‘participatie’.

Ik geef er een lezing over het belang van rituelen. “Ik weet niet wat ik moet verwachten hoor!” zegt één van de deelneemsters. En wat mooi dat ze er dan toch is, dat ze het wel wil weten. Er is thee van verse munt uit de tuin, en er is chocolade. Een goed begin.

We zitten in een kring. Het praat gemakkelijk, het luistert gemakkelijk. Zoals een kring van huizen samen een plein maken, maakt een kring van stoelen samen een verzamelpunt. In het midden ligt een afbeelding van de Venus van Willendorf. Zij is het symbool van het Huis. Lekker vet en stevig, een vrouw die je voorlopig zal voeden. Dat heeft me geïnspireerd voor een ritueel.

Rituelen markeren de tijd. Je staat stil bij iets dat belangrijk is en stelt het met een symbool centraal in je aandacht. Veel gezamenlijke rituelen hebben te maken met het voortbestaan: geboorte, volwassenwording en sterven. Een groep verwelkomt nieuwe leden en neemt afscheid van degenen die sterven. Dat zijn belangrijke momenten, maar er zijn er meer.
Er is herkenning bij het aspect van macht. Wie bepaalt of een gebeurtenis belangrijk genoeg is om er een ritueel aan te wijden? Waarom is er wel een groot aantal standbeelden voor de onbekende soldaat en niet voor de onbekende verkrachte vrouw? Wat betekent het als de overgang van volwassenheid naar ouderdom in onze samenleving gemarkeerd wordt door de afscheidsborrel bij het pensioen? Wat doe je dan als je geen baan hebt, zoals mijn oma’s destijds, of onder invloed van de crisis nu? Kun je dan zelf de ruimte en tijd innemen om iets belangrijks voor jou te markeren? Waarom hebben we eigenlijk geen menopauzeritueel? Het zou zo mooi zijn om de overgang te markeren van een vruchtbaar leven naar een nieuwe fase, waarin je dan wel niet vruchtbaar meer bent, maar des te belangrijker voor je omgeving. Niet voor niets worden grootmoeders gezien als belangrijke schakels in de menselijke evolutie. Droegen zij zorg voor de kleinkinderen, hadden hun dochters hun handen vrij.

We bouwen langs drie vragen aan een ritueel.
Een grote moeder in je leven, wie was dat? Wat heb je van haar gekregen? En wat heb je te geven?
Moeders, oma’s en een tante komen langs. Liefde, maar ook behoudendheid; angsten, maar ook spiritualiteit, helder inzicht en speelsheid. Eén deelneemster is blij dat ze een nare erfenis niet meer aan haar kinderen heeft doorgegeven. Een ander vertelt dat ze nog erg bezig is met de ‘papieren’, haar symbool van alles wat ze – ook letterlijk – nog af te handelen heeft. Tantes zijn er om je een beetje te ontregelen, maar ook oma’s kunnen er wat van – en soms geven ze je iets dat staat voor helder inzicht èn spelen.
Het blijkt nog lastig te zijn om te spreken over de tweede vraag: “Wat heb je te geven?” zonder het ook meteen over ontvangen te hebben. Geven en ontvangen wisselen elkaar af.

Langs de drie vragen maken de deelneemsters een streng woorden en symbolen. Het begint met een Grote Moeder in hun eigen leven en komt uit bij de Grote Moeder van het Huis.
We leggen onze strengen in een cirkel rond de Grote Moeder.
We buigen.

Het huis van de grootmoeders vind je hier.

Comments are closed.