Een ander mens vertrouwen – durf ik dat bij mijn dood

Eén van de mooiste teksten over levensverhalen die ik ken, is van Hannah Arendt. Zij beschrijft hoe we ons levensverhaal maken, of beter, hoe ons levensverhaal ontstaat als resultaat van wat we doen en zeggen. Dat is niets nieuws, er zijn veel meer filosofen die dat beschrijven.
Maar Hannah Arendt beschrijft ook het einde van een levensverhaal. We maken ons verhaal niet zelf af. Het laatste stukje van ons leven kunnen we immers niet meer vertellen. Dat moet een ander voor ons doen.
Er zijn momenten dat het besef van mijn eigen einde-dat-me-uit-handen-valt me aangrijpt. De vraag of er iemand bij me zal zijn die mijn einde zal meemaken en het zal kunnen navertellen. De kwetsbaarheid van het laatste moment.

Mijn mortuariumstage, een paar jaar geleden, maakte dat besef alleen maar sterker. Het optreden van mijn stagebegeleidster raakte me diep. Haar respectvolle behandeling van een lichaam dat niet meer voor zichzelf kon opkomen. Onder het hoofd van een overledene een hoofdsteuntje waarop zij hem na elke handeling voorzichtig teruglegde. Een dode als een pasgeborene die ook zijn eigen hoofd niet kan optillen.
Geen moment waarop je zo aan de genade van de levenden bent overgeleverd als bij je dood.

Ik vraag me wel eens af hoe het zal zijn, dat laatste moment.
Durf ik me over te geven? Zal het rustig zijn? Of sterf ik, in de woorden van Bert Keizer, net zo ‘rommelig’ als de meeste mensen – die het ook maar voor het eerst doen? Wie zal er bij me zijn om naderhand dat allerlaatste stukje aan mijn levensverhaal toe te voegen?
En wie zal het willen horen?
En wie mag het van mij horen?

Het vraagt een diep vertrouwen om je met een ander te verbinden, zo te verbinden dat je durft te sterven waar hij of zij bij is.
Je laat het slot van je levensverhaal in handen van een ander vallen.

Ik heb nog niet vaak meegemaakt dat in de uitvaartplechtigheid over het laatste stukje van iemands levensverhaal werd verteld. Het is zo kwetsbaar als een geboorteverhaal. Nabestaanden vertellen het wel in het voorgesprek, en soms is het zelfs het eerste dat ik te horen krijg; maar op de één of andere manier haalt het verhaal meestal niet de uitvaartplechtigheid of de overweging. Misschien is het te kwetsbaar. Of misschien hoort het bij de herinneringen die zo intiem zijn dat ze niet aan de openbaarheid prijsgegeven worden. Als er ergens terughoudendheid is, is het wel daar. Voorzichtigheid met dat allerlaatste, allerkwetsbaarste stukje levensverhaal.
Zo kwetsbaar als een pasgeborene.

Comments are closed.