Dying gracefully

We receive and we lose, and we must try to achieve gratitude;
and with that gratitude to embrace with whole hearts whatever of life that remains after the losses

Andre Dubus II, Broken Vessels

Ageing gracefully, een vaste uitdrukking in Engelstalige teksten over ouderen.
Hoe zou je het vertalen?
Zo’n mooie uitdrukking: dankbaar ouder worden.
Maar met een ondertoon van graciously, gracieus.
Soms zie ik mensen die gracieus ouder zijn geworden.
Ze stralen geluk uit, of tevredenheid. Vaak zijn ze ook genereus. Met aandacht, met bedanken voor een kleinigheid en met oog voor de grote en kleine dingen die hun leven glans geven.

Als ik ze spreek, komt het woord ‘dankbaar’ vaak in hun verhalen voor.
Of ‘geluk’. Soms zijn het geen woorden, maar de accenten in het verhaal die de gratie laten zien. De ‘net op tijd-s’, de ‘maar toch-s’, de ‘uiteindelijk-s’.
Niet dat ze geen verdriet of verlies kennen, maar ze zijn in staat om het te verweven met het moois. Ze kunnen het moois er naast zetten en dan de aandacht daarop richten.

Ik maakte het mee met een dame die aan het einde van haar leven gekomen was. Ze kon niet meer eten en was doorlopend misselijk. Af en toe moest ze overgeven. Dat was pijnlijk en inspannend, want op een lege maag krijg je wel de krampen, maar niet de verlossing. Ze vertelde hoe ze er tegenop zag om weer te moeten overgeven, omdat het zo’n pijn deed. Ze liet zich kennen in een uitgeteerde en pijnovergoten staat.
Maar zodra ze weer overeind kon komen, haar mond gespoeld had, op adem was, zei ze: dankjewel. En dan vroeg ze me om verder te gaan waar we gebleven waren in ons gesprek, of voor te lezen uit de krant.

Zij werd voor mij het voorbeeld van gracieus ouder worden en gracieus de laatste, pijnovergoten fase van het leven doorstaan. Gracieus sterven.
Die gratie bleek een familietrek. Haar hele uitvaart was een bassin van dankbaarheid, verbinding en warmte. En zelfs de bedankbrief van haar broer na de uitvaart, met de hand geschreven, ademde diezelfde gracieuze, aandachtige precisie die haar wezen gekenmerkt had.

Ik vroeg me af of je ook kunt zeggen ‘grieving gracefully’, gracieus rouwen.
Rouwen met de dankbaarheid en generositeit die je meekrijgt van de overledene.
Het antwoord daarop kwam een aantal maanden later. Ik kwam in een gezin met een stervende vader. Zijn longen werden langzaam dichtgedrukt. Maar tot het laatst zei hij bij elke kleine handeling die hem comfort verschafte, ‘dankjewel’. Al had hij nog nauwelijks adem. Zijn dochter vertelde erover tijdens de uitvaart. Wat ze ook zeiden: “Spaar je adem nou”, “We weten wel dat je het fijn vindt”, hij wilde eenvoudigweg erkenning geven voor al die dingen, hoe klein ook. Pas op het laatst werd zijn dankjewel een blik, een kneepje in een hand.

Wat een genade als je daartoe in staat bent. De relaties die hebt, onderhouden en er actief aan vormgeven, hoe zeer je pijn en je ziekte het je ook bemoeilijkt. Heb je een idee wat je je naasten meegeeft voor het moment dat je er niet meer zult zijn? Dat zien wij, die na-bestaan. De ‘dankjewel-s’, de ‘fijn-s’, de knikjes en de even rustig gesloten ogen worden als een zwerm kleine lichtpuntjes, die zich verspreiden en overal neerstrijken. In de uitvaartviering, of bij de condoleance, en in het leven zonder de persoon die het ons leerde. En dan kunnen naasten dingen zeggen als “Voortaan kijk ik met jouw ogen naar de zee” en “Ik maak iets van mijn leven ter ere van jou”.

Gracieus sterven is het verspreiden van lichtpuntjes die jouw naasten helpen de weg te vinden in het leven zonder jou. En meer: het is zorgen dat gratie, dankbaarheid en genade hun weg vinden in het leven van je naasten. Dat is genade: dan ben je niet voor niets gestorven.


Kwam je hier vanaf de recensie van Old Age, a Beginners’ Guide? Dan ken je die al. Zo niet, dan vind je de recensie hier.

Geef een reactie