Diversiteit als nieuwe constante

In november won Pharos de Parel van ZonMW met een cultuursensitief project: in gesprek over de laatste levensfase. Zo terecht en welverdiend!

Ik ben blij dat het bestaat, aandacht de behoeften en wensen van niet-witte Nederlanders. Zeker in een tijd die niet bepaald de geschiedenisboeken zal ingaan als een tijd van tolerantie. Maar er zit een rouwrandje aan. Dat is dat de streep van ‘anders’ getrokken wordt op dezelfde plek als de streep tussen wit en niet-wit.

Niemand zegt het, dat is niet nodig. Iedereen weet het immers, wit is de norm. Daarom heten deze groepen Nederlanders zo vaak ‘anders’. Er is daarbovenop aandacht voor de diversiteit binnen de groepen niet-witte Nederlanders. Maar er is niet op dezelfde manier aandacht voor de diversiteit binnen de groepen witte Nederlanders. Die worden niet op dezelfde manier geclassificeerd als Nederlanders met een migratieachtergrond. Terwijl een deel van de gesprekken in het Chinees of Turks rimpelloos kan worden vertaald in het Zeeuws of het Gereformeerds. Zo anders zijn die gesprekken niet.

In de jaren 90 werkte ik voor een tijdelijke opvolgingscommissie van de Emancipatieraad, die afgeschaft zou worden. Eén van de doelen van deze commissie was om bewustzijn te creëren van ‘diversiteit als nieuwe constante’. Daar leerde ik de ‘weduwe in Appelscha’ kennen: de toetssteen van het standaardbeleid-met-uitzonderingsregels voor ‘diverse doelgroepen’. Witte mannelijke hoogopgeleide kostwinners in de Randstad waren de standaard, en een verweduwde vrouw in een uithoek van het land, althans gezien vanuit Den Haag, was de lakmoesproef voor noodzakelijke aanpassingen van dat beleid. Van het belang van aandacht voor etniciteit moesten toen de meeste ambtenaren nog doordrongen worden en de commissie deed wat ze kon om dat meteen in de vaart van de voorstellen mee te nemen.

Diversiteit, niet langer als een probleem dat aanpassingen vraagt na het ontwerp van standaardbeleid voor de standaardburger, maar als standaard, voorafgaand aan elke wetgeving voor een diverse bevolking. Dat besef lijkt 20 jaar later verdwenen.

Daar zit ik als witte ex-gereformeerde vrouw. Ik zie in de filmpjes mannen optreden die mijn vader konden zijn in hun wens om ‘vreemden’ buiten de deur te houden. Precies wat hij deed toen mijn moeder geopereerd werd en lang moest herstellen. De huishouding kwam gewoon op de dochters neer. Dat heette toen nog geen mantelzorg, en er was een groot belang bij om het niet te benoemen, dan kon het ook niet aan de orde gesteld worden.
Het was gewoon een kwestie van plooien en aanpassen. En stress. Nagelbijtend met aantekeningen op schoot wachten tot de wasmachine klaar was, want de was moest hangen voordat ik naar school mocht om mijn eindexamen geschiedenis te maken. Er was immers niemand anders (geregeld) om het te doen. Is dat heel anders dan het leven van de jonge mensen uit China, Turkije, Kaapverdië, die hier aan het woord komen? Ik denk het niet. Is het zo heel verschillend in gereformeerde gezinnen van nu? Ik denk het niet. De normen zijn er ook nog steeds. In de filmpjes komt duidelijk naar voren hoe belangrijk familiebanden zijn. En hoe individualiteit komt na familielid zijn. Maar ook hoe gendernormen werken. En hoe dochters zich plooien en zonen zich redden. En hoe er een band ontstaat door het zorgen, maar ook druk en belasting. Intersectionaliteit, kortom, kan nog een hoop opleveren.

Stel dat etniciteit, religie, gender, opleiding of sociaal-economische situatie allemaal op dezelfde waarde werden meegenomen in beleid. Wat zouden we dan voor filmpjes maken? Dan zou ik als ex-gereformeerde mantelzorgster-tegen-wil-en-dank de hand kunnen schudden van een Marokkaanse jonge vrouw die mijn ervaring deelt. Een Twentse jongeman zou de hand kunnen schudden van een Turkse omdat ze allebei worden aangesproken op tradtionele mores om een goede zoon te zijn. En zo zouden er talloze andere verbindingen kunnen ontstaan, onvoorspelbare ook, omdat ook denken in vaststaande categorieën de ontmoeting in de weg staan. Het zou mooi zijn als we naar zo’n situatie toegroeien.

Geef een reactie