De uitvaart van je ex

Niet iets waar je gemakkelijk bij stil staat: de uitvaart van je ex. Maar als je samen kinderen hebt en als ouders met elkaar verbonden blijft, is het wel iets om over na te denken.
Horen dat je ex is overleden en contact zoeken met de huidige partner, lastig genoeg.
Het overlijden van je ex-partner aan jullie kinderen vertellen, lastig genoeg.
Een uitvaart regelen met de ex van je overleden partner, lastig genoeg.

Soms gaat het in alle harmonie, soms ook niet. En zoals bij een overlijden alle scherpe randjes scherper worden, worden ze soms nog scherper bij oud zeer. En daarmee een extra aandachtspunt voor uitvaartbegeleiders.

Uitvaartbegeleider Nicole Fazzi onderzocht hoe dat gaat, in ‘Een overlijden in een gescheiden/samengesteld gezin.’ Waar loop je als uitvaartbegeleider mogelijk tegenaan bij het verzorgen van een uitvaart van één van de ouders binnen een gescheiden/samengesteld gezin? Ik ga bij haar langs om haar onderzoek te bespreken. Als ritueelbegeleider heb ik het ook bij de hand gehad, en heb ik gevoeld hoe precair de verhoudingen kunnen zijn en hoe kwetsbaar het evenwicht.

Alle mogelijke pijnpunten passeren de revue in haar onderzoek en in ons gesprek. Het lijkt klein maar het kan reuzenproporties aannemen. Wie staan er op de kaart, op welke positie? Waar wordt de overledene opgebaard en wie mag hem of haar nog zien? Wie zit er op de voorste rij in kerk of aula, wie spreekt er tijdens de uitvaart, en namens wie? En hoe ver strekken de uitnodigingen aan een ex-familie (met wie je misschien al in geen jaren meer contact hebt gehad)? Natuurlijk roeren we de pijnpunten aan bij families in de hoop dat het uiteindelijk overlegpunten zullen blijken. En waar we vooral op focussen: de positie van (jonge) kinderen, die schuldeloos in een mijnenveld terecht komen.

Als ik Nicole spreek vertelt ze dat ze vanuit haar eigen ervaring (van gescheiden zijn en in een nieuw samengesteld gezin leven) zocht naar informatie over omgaan met overlijden en uitvaart. Hoe verrast ze was om te merken dat er nauwelijks literatuur over bestaat. Die ervaring deel ik, en daarom was ik zo blij met haar onderzoek. Het is een niet te verwaarlozen aspect van het moderne leven dat huwelijken en relaties niet meer voor altijd zijn. De gevolgen daarvan laten zich dus ook op alle aspecten van het leven voelen.

Het blijkt zo herkenbaar: het omgaan met precaire verhoudingen. Hoe een opmerking die algemeen lijkt, een weerhaakje blijkt te hebben dat bij een ander onder de huid kruipt. Hoe een stoel naast een omstreden persoon van de ‘koude kant’ in de aula leeg blijft tot je als begeleider ingrijpt. Hoe lang het kan duren voordat er duidelijk een akkoord ligt over de vraag waar de ex op de kaart komt te staan en met welke aanduiding. Hoe oude pijn naar buiten komt in hatelijkheid of grofheid, of in het totaal negeren van e-mails en app-berichten en het uitoefenen van de power of denial.

Dat herkennen we allebei: in een gespannen sfeer is het soms hard werken om een goed afscheid mogelijk te maken. En soms is het niet meer dan een zo-goed-mogelijk afscheid, gezien de verhoudingen.

Toch is Nicole niet somber gestemd. Wat zij kan doen is haar duidelijk, en dat is waar haar taak ligt. Aandacht voor de onderlinge communicatie, gevoelig èn stevig omgaan met de pijnpunten. Ze streeft ernaar dat iedere naaste op een goede manier afscheid kan nemen. Ruimte geven en nemen, dat is de kern. En dat, zeggen we bijna gelijktijdig, is ook de kern in gezinnen waar geen sprake is van scheiding, maar wel van onderlinge verschillen en andere vormen van oude pijn.

Dat wordt dan ook onze conclusie. Het gaat in alle gevallen om het verzachten van pijn, oude of nieuwe pijn. En om het versterken van veerkracht om na de uitvaart verder te gaan.

Nicoles onderneming Ametista uitvaart vind je hier.
Ze stuurt je graag haar onderzoeksverslag.
Op 16 maart 2018 verscheen een interviewverslag op de website van Nuvema, dat je hier kunt lezen.

Geef een reactie