Als woorden niet meer werken

Vandaag bezocht ik Expeditie SNOES, een kunstproject voor mensen met dementie, in een verzorgingshuis.
Een project waarvoor je heel gevoelig afgestemd moet zijn, anders kijk, hoor en voel je er overheen.

Word ik wel eens met een koosnaampje aangesproken? vragen de dames van Wasv(r)ouwen. Ja, zeg ik; schattepetoet. Dat zegt mijn man als ik iets, nou ja, sufs doe en dat hem irriteert. Ze stempelen het op een zakdoek. Ik heb mijn koosnaam bij me in lichtgroene stempelletters. Ik hoef het maar te lezen.

Ik schrijf een levensverhaal voor een Weesbeest: een knuffel die op zoek is naar een nieuwe eigenaar. Wie ontfermt zich over mij als ik mijn oude leven kwijt ben? Ik zie de foto’s van de weesbeesten met hun nieuwe eigenaars. Hier maakt elk weesbeest een kans.

Ik laat me meenemen door de verzamelde levensmotto’s en verhalen van het Mijmerbureau. Ik hoor verhalen van mensen die verkeren op de rand van spreken, gissen en vergissen. Door de woorden heen luisteren is geboden. Het is een wonder als we elkaar verstaan.

Huid-aan-huid dansen in Café Tijdloos. Ik weet niet wie hij is, de danser die me met moeite laat gaan omdat hij zo graag wil vertellen maar niet meer uit zijn woorden komt. Hij gaat dansen met de Knuffelschoondochter en ik zie hoe hij zijn vinger opsteekt als hij een melodie herkent. Zijn dag is goed. Voor even.

Ik land bij Muzikado. Mijnheer B. beweegt zijn knieën op de maat van ‘daar bij de Waterkant’ en is verrukt als hij de gitaar op schoot krijgt en de zachte ploinkjes laat opklinken. Snaar voor snaar.

Wie niet kan praten kan altijd nog zingen en fluiten. Die kan zich laten koesteren door alles wat tevoorschijn komt uit de bijzondere zakjes van de Verwonderjurk. Dansvoile of een vogelgezang. Bellenblaas of een nachtmelodietje voor boven de wieg. Een waaier om te wuiven als het even te veel wordt.

Dan zit ik geblinddoekt in een kring en deel ervaringen van ‘afhankelijk zijn’ met mensen die ik niet kan zien – en zij mij niet. Ik krijg onverwachte smaakbommetjes in mijn mond, op een moment dat ik niet kan beïnvloeden en met een intensiteit die ik niet kan voorzien.
Vrijheid bestaat uit nee-zeggen. Of uit overgave aan wat er komt. Ben ik ooit zover dat ik dat zonder spelen kan?

Verloren zijn en gevonden worden, verliezen en vinden. Ver voorbij woorden.
Wat weet ik van veiligheid als ik niets meer over heb dan mijn eigen huid?
De wereld wordt zo klein als mijn vertrouwen.
Of zo groot.

Comments are closed.

5 Responses

  1. Dank je wel voor je prachtige omschrijving van het project SNOES. Als je er zelf midden in staan, weet je vaak niet hoe het overkomt bij mensen zonder dementie.
    Alle kunstenaar die meededen wilden niet dat ‘aapjes’ kijken werd. Maar wij wilden ook graag de mensen laten ervaren wat wij hebben en hadden ervaren met de bewoners van diverse zorginstellingen.
    Nu ik jou blog lees, zijn we daar gelukkig in geslaagd.
    Dank zo groot.

  2. Bea Lubbers says:

    Mooi beschreven, Carola. En vooral zo heerlijk om te ervaren dat er nog steeds mensen zijn die zich in mensen met dementie verdiepen. Die hun talent om in te spelen en te improviseren de vrije loop laten om werkelijk in contact te gaan.
    Carola, je stelt de vraag op je je ooit zult kunnen overgeven aan wat komt ‘zonder het te spelen’. Vast wel en je hoeft er niet eens eerst dement voor te worden. Het is wat wij van mensen met dementie kunnen leren; oprecht en in het moment zijn, je verwonderen en alle hokjes(-denken) te laten voor wat ze zijn.
    @Esmeralda, als je vanuit je hart speelt is het oprecht en daar wordt iedereen door geraakt; dement of anderszins. Vertrouw er maar op.

  3. Ingrid van der Voort says:

    Gisteren werd ik geraakt door een deelsessie op de Inspiratiedag “Het verhaal gaat dóór…!”, georganiseerd door Reliëf, gegeven door Paula Irik. Bevlogen sprak zij over de taal van mensen met dementie. Dat er “juweeltjes” zijn te beluisteren. “Dementees verstaan”. Zo mooi verwoord, ook in haar boek “leestekens”.
    Herkenning bij mij, al jaren werkzaam met en nu ook al mantelzorger voor. Jouw ervaring Carola, Expeditie SNOES; prachtig beschreven – mooie aanvulling op. Dankjewel.