Oprechte deelneming op afstand: hoe leef je mee en hoe krijg je steun bij een uitvaart?

Eén van de gevolgen van de coronacrisis is dat we bij elkaar uit de buurt moeten blijven. Tot aan uitvaarten toe. Terwijl je juist dan zo’n behoefte kunt hebben aan nabijheid. Je kunt op een andere manier nabijheid organiseren. Beter dan niets. Hier volgt een aantal handreikingen.

Begin bij het rouwbericht. Daarin kun je vragen om nabijheid op verschillende manieren.

Van plaats naar tijd

We kunnen niet meer op dezelfde plaats zijn, maar je kunt wel vragen of belangstellenden op dezelfde tijd met hun aandacht bij de uitvaart willen zijn.

Sommige uitvaartcentra bieden streaming aan, zodat je de ceremonie online kunt bekijken. Is de uitvaart in een kerk, dan is er kerktelefoon. Is die mogelijkheid er niet, of past zo’n manier van omgaan met een uitvaart niet bij je, dan kun je de betrokkenen vragen om aandacht op het moment van de uitvaart.

Bijvoorbeeld:
een kaars of bloem (bij de rouwkaart) neerzetten op het moment van de uitvaart;
de naam noemen van de overleden persoon met een wens, zoals ‘rust in vrede’ of iets dat bij deze persoon past;
het glas heffen op het leven van de overleden persoon,
een dierbaar gebed uitspreken,
een lied zingen,
een herinnering ophalen…

Gebruik je whatsapp of signal: vraag of je belangstellenden in een groep mag toevoegen en geef een signaal voor een gezamenlijk moment van aandacht. Denk wel aan mensen die niet zo’n app of telefoon hebben, dat zij ook een signaal krijgen of weten wanneer het moment van aandacht begint. De gedachte dat er op dat moment aandacht is kan je steunen, zoals bij Wereldlichtjesdag de gedachte aan de band van licht die over de aarde gaat.

Van toeschouwer naar deelnemer

Een ritueel zoals een uitvaart maakt je van toeschouwer tot deelnemer. Na afloop van een samenkomst langs een overleden persoon lopen voor een laatste groet; zand of bloemen in het graf strooien: je doet iets en draagt bij aan het afscheid.

Als je weet dat er mensen meekijken via een stream, of luisteren via kerktelefoon, kun je ze uitnodigen voor een ritueel. Dan maak je ze toch tot deelnemers. Je kunt bijvoorbeeld tegelijkertijd een moment van aandacht vragen, voor een herinnering, een wens, een gebed.

Of nodig de betrokkenen uit om mee te zingen of neuriën met de muziek (veel belangstellenden generen zich daar een beetje voor in aula’s of kerken, maar je kunt het nu veilig in je eigen huis doen);

Je kunt dit zelf doen of aan de uitvaartleider, voorganger of ritueelbegeleider vragen.

De ruimte gebruiken om nabijheid te creëren

Aula’s of ceremonieruimten worden aangepast aan de eisen van anderhalve meter afstand. Als er losse stoelen staan, kun je die in een ruime kring zetten, en de overledene in het midden zetten in plaats van vooraan. Dat is een stuk warmer dan de veel voorkomende kerk/theateropstelling met alleen extra ruimte tussen de stoelen. Al kun je elkaar niet aanraken, je kunt elkaar wel aankijken.

Dat kan niet altijd. Probeer dan voor of na de ceremonie een moment te creëren waarop je elkaar aan kunt kijken. Bijvoorbeeld als je buiten in een grote kring kunt staan.

Veel uitvaartondernemers staan een erehaag toe als de belangstellenden op voldoende afstand van elkaar staan. Dat kan voor een maximum aantal deelnemers, dus overleg dit goed met de uitvaartleider en met de belangstellenden.
UPDATE: op dit moment is niet overal een erehaag meer toegestaan. Je uitvaartondernemer zal je hier meer over vertellen.

Herinneren

Bij de rouwkaart kun je een leeg kaartje voegen en vragen of belangstellenden daarop een herinnering of wens willen schrijven. Het verzamelen kan nu risicovol zijn omdat het coronavirus een aantal dagen overleeft op oppervlakken buiten het lichaam.

Is er genoeg tijd om de kaartjes veilig door je handen te laten gaan, dan kun je ze een rol geven in de uitvaart. Hang ze op, of zet ze rondom de overleden persoon, zodat mensen die een stream kijken ze zien, of vraag toestemming om kaartjes voor te lezen als een uitvaart via de kerktelefoon wordt uitgezonden.

Je kunt ook vragen of mensen een herinnering willen delen via mail. Je kunt van die mails een herinneringsboek (laten) maken. Let er dan wel op of iedereen e-mail heeft en maak anders twee verschillende verzoeken: één voor mensen met mail en één voor mensen zonder.

Ook foto’s van de uitvaart kunnen je nu houvast geven. Op mijn contactpagina vind je fotografen die ik je van harte aanraad.

Verbinding bewaren

Wees niet verlegen in het vragen om verbinding. Rouw isoleert, en rouw tijdens social distancing isoleert nog meer. Vraag dus in de rouwkaart of mensen contact met je willen blijven houden, als het leven weer doorgaat. Je kunt hen daarbij structuur geven  met een ritueel:

Stuur met de rouwkaart een zakje bloemzaad om te zaaien, bijvoorbeeld zaden die bijen en vlinders aantrekken.
Vraag hen om die te zaaien, en met hun herinneringen vlinders op te roepen. Je kunt vragen om foto’s als de bloemen bloeien, zodat je een verbinding houdt in de eerste periode van rouw.

Eigen-handigheid

Een ritueel dat je met kinderen kunt doen als zij niet mee kunnen naar een uitvaart is zelf kaarsen maken, en die kaarsen aansteken op het moment van de uitvaart.

Tijdens het maken van de kaarsen kun je samen herinneringen delen en samen afspreken waaraan je zult denken bij het branden van de kaars. Dat kan natuurlijk ook voor jouzelf.

Rouwen en leven

In de periode na het overlijden (of al ervoor) kun je een ‘altaar’ inrichten waar je alle kaarten verzamelt. Maak er een plek van die geheel is toegewijd aan je herinneringen. Je kunt daar naartoe gaan als je wilt stilstaan bij jouw dierbare. Verzamel daar de kaarten die je hebt gekregen, de vondsten op wandelingen, zoals schelpen of dennenappels, en maak er een plek van waar je in alle rust kunt verblijven. Als je die plaats gebruikt om te rouwen, heb je daarnaast ook plek om je leven te hervatten. Allebei heb je nodig.

Uitstel en afstel

In diverse overlijdensadvertenties staat een aankondiging van een bijeenkomst als de coronacrisis voorbij is. Er zijn mooie voorbeelden van ceremonies om mensen te herdenken, bijvoorbeeld van hospices. Maar realiseer je ook dat je energie na een aantal weken of maanden alweer heel anders kan zijn, en dat je zo’n bijeenkomst niet meer zo gemakkelijk organiseert (als ik na 6 weken een nazorggesprek voer, merk ik vaak al hoe anders de energie is dan rond de uitvaart).
Afzien van een herdenkingsceremonie betekent niet dat je te weinig van een overleden naaste houdt, of te weinig voor hen over hebt. Het betekent dat de wereld veranderd is, dat de spanningsboog er niet meer is of dat het te veel vergt om een herinneringsbijeenkomst te organiseren.

Zorg dus dat de uitvaart zoals die nu is, jou nu helpt. Of na de periode van corona behoefte bestaat aan een herdenkingsritueel is nu nog niet duidelijk. Maar dat er behoefte zal zijn aan verbinding is zeker. Ik wens je toe dat je die verbinding op alle mogelijke manieren zult ervaren.

Geef een reactie