Winter in Gloster Huis – of in de samenleving

Het boek Winter in Gloster Huis van Vonne van der Meer riep bij mij een verbijsterde reactie op.
In plaats van een recensie heb ik een alternatief einde voor het verhaal geschreven. Als je het boek al gelezen hebt, lees dan door. Heb je het nog niet gelezen, lees het dan eerst en kijk dan wat je van mijn reactie vindt. Ik ben daar heel benieuwd naar. Laat literaire kritiek maar voor wat het is, want ik heb geen literaire ambities. Het gaat me eerder om het onderliggende thema van het boek.
Zo.
En nu zonder spoiler alert verder.

 NOS

NOS 7 september 2024 9.00
Vanmorgen is op de Ganzenmarkt te Zandwijk een verwarde vrouw aangetroffen. Ze claimt Leonoor Abbinga te zijn, die op 20 augustus jl is overleden in het Vaarwelhotel te Zandwijk, een instelling voor gratis euthanasie. De vrouw beweert dat zij niet is geëuthanaseerd, maar gedrogeerd en naar een andere instelling gebracht, waaruit zij op 6 september heeft weten te ontsnappen. De vrouw is ter observatie in de Campanulakliniek te Zandwijk opgenomen. De politie onderzoekt de zaak.

Update 11.00
Uit de administratie van het Vaarwelhotel blijkt dat op 20 augustus jl euthanasie is verleend aan Eleonora Maria Abbinga, 82 jaar. Aangifte van overlijden is bij de gemeente gedaan op 21 augustus, door Bernhard Witkamp, uitvaartondernemer. De teraardebestelling heeft plaatsgevonden op 26 augustus op de Algemene Begraafplaats te Zandwijk.
Op dit moment worden sociale en medische informatiesystemen doorzocht waarmee de vrouw geïdentificeerd kan worden.

Update 14.00
Uit vergelijking van gebitsfoto’s van Leonoor Abbinga en de vrouw die beweert Leonoor Abbinga te zijn is een sluitende overeenkomst gevonden. Forensisch expert Cinan Uçar stelt dat het 99,9% zeker is dat het hier gaat om één en dezelfde vrouw.

Update 15.30
De kist die is opgegraven op de plaats waar Leonoor Abbinga begraven zou zijn, blijkt gevuld te zijn met zand en stenen. Dit maakt de politie bekend. De politie gaat uit van een ontvoering.

Update 16.30
Het OM zet een onderzoeksteam in op de ontvoeringszaak van Leonoor Abbinga. Het Vaarwelhotel is op last van de politie gesloten. 

Update 17.00
De eigenaar van het Vaarwelhotel, Richard P, heeft de politie geïnformeerd over de instelling waarnaar Leonoor Abbinga ontvoerd is. Het blijkt een hotel van zijn broer, genaamd Gloster Huis. Beide hotels zijn bekostigd uit een erfenis. Ook het Gloster Huis is met onmiddellijke ingang gesloten. De eigenaar, Arthur P., psychiater gevestigd in Zandwijk, is gearresteerd, de drie aanwezige personen zijn overgebracht naar een zorginstelling, het personeel is na een eerste verhoor in vrijheid gesteld en zal later opnieuw verhoord worden.

Update 22.30
De eigenaar van het Gloster Huis heeft in eerste verhoor verklaard dat hij handelde uit bezorgdheid over mensen die een doodswens uitten, maar een dieper liggende levenswens hadden. In het Gloster Huis is echter geen medische apparatuur aangetroffen, die deze bezorgdheid zou kunnen staven. Het interieur toonde meer gelijkenis met een culturele instelling dan met een zorginstelling. De motieven van Arthur P. zijn onderwerp van nader onderzoek. 

Twitter, 22.35

Onder de streep

Voice over: Goedenavond! Welkom bij Onder de streep met uw gastvrouw Peggy Botman. Peggy spreekt elke avond drie personen die hun licht werpen op een opvallende zaak. Wat blijft er na hun analyse over onder de streep?

Peggy: Vanavond in Onder de streep hebben we het over Leonoor Abbinga. Zij werd in verwarde toestand gevonden, bleek een fake euthanasie ondergaan te hebben in het Vaarwelhotel, en daarna ontvoerd te zijn naar Gloster Huis, een schimmig hotel waar nog drie andere mensen gevonden werden.

Aan tafel zitten Ine de Groot, psychiater bij de Campanulakliniek in Zandvliet en voormalig behandelaar van Leonoor Abbinga, Tom Janse, geestelijk verzorger bij het Sint Elisabeth Ziekenhuis in Jansburg en coördinator van het Regionaal Centrum voor Levensvragen, en Joram Pattipeilohy, socioloog die onderzoek doet naar eigenrichting als startpunt van sociale vernieuwingsbewegingen.

Ine, jij was behandelaar van Leonoor Abbinga. Hoe kwam jij over haar verhaal te weten?

Ine: Ik werd gebeld door de politie. In het eerste verhoor had mevrouw Abbinga mijn naam genoemd. We wisten toen nog niet zeker of zij het was, de gebitsfoto’s waren nog niet geanalyseerd. Het was dus een onwerkelijk verhaal over iemand die zei dat ze een fake euthanasie overleefd had tegen haar wil. 

Peggy: en wat deed je?

Ine: Nog niets. Ik wilde dat het eerst onomstotelijk vast zou komen te staan dat zij het was. Er waren meteen de eerste uren al zoveel suggesties en theorieën…ik wilde niet dat een verwarde vrouw onder nog meer druk zou komen te staan, of ze nu wel of niet Leonoor Abbinga was. Maar eerlijk gezegd – ik had ook tijd nodig om te verwerken wat ik had gehoord.

Peggy: want?

Ine: Dat er een collega-psychiater is, die de artseneed heeft afgelegd, en dit kwetsbare mensen aandoet.

Peggy: Jij bent de behandelaar van Leonoor Abbinga geweest. We gaan uit privacy-overwegingen niet in op de behandeling, maar kun je wel iets zeggen over de keuze voor euthanasie?

Ine: Ik trek het liever breder. Het gaat hier om ontoereikende zorg voor mensen die diepe eenzaamheid ervaren, of zichzelf zien als een last voor hun omgeving. En die daardoor de dood als enige uitkomst zien. Er is doorlopend gewaarschuwd vanuit de beroepsgroep, en ook breder: mensen komen in de knel. Als je met budgetplafonds in de zorg gaat werken, en mensen eindeloos laat wachten op behandeling, dan zien ze geen andere optie dan de dood. En als die dan gratis is, en omgeven door luxe, zoals in het Vaarwelhotel, dan is de keuze snel gemaakt.

Peggy: Tom, jij bent geestelijk verzorger en spreekt veel met mensen die hun leven als voltooid beschouwen; jij hebt vanuit het Centrum voor Levensvragen ook regelmatig contact met het Vaarwelhotel. Had je dit verwacht?

Tom: Nee, absoluut niet. In het Vaarwelhotel is ruimte voor twijfel, de exit-optie wordt nadrukkelijk besproken, en Richard P. laat mensen gaan als zij bij nader inzien bedenkingen hebben, en verwijst ze door. Zoals het hoort. Maar hij stond dus ook toe dat zijn broer onder zijn duiven schoot.

Ine: Maar begrijp ik nou goed, dat Richard P. wist dat zijn broer dit deed en eraan meewerkte?  

Tom: Ja. Ik moet dat ook nog even op een rijtje krijgen. Ik vraag me af of Arthur P. zijn eigen behoeften niet belangrijker vond dan de behoeften van zijn gasten. Dat blijkt in elk geval uit het verhaal van mevrouw Abbinga, voor zover we dat nu kennen.

Peggy: En Joram, wat is jouw indruk van de zaak? Jij houdt je vooral bezig met de ontwikkeling van eigenrichting naar gevestigde praktijken. Hoe past dit verhaal hierin?

Joram: Het past in een tijdbeeld. Je zou het een vorm van populisme kunnen noemen. Er heerst al een tijd een mentaliteit, dat iedereen alle overheidsregelgeving in twijfel mag trekken. Niet wetenschappelijk-kritisch, maar uit wantrouwen tegen gevestigde structuren. Als je dat doet, dan heb je bij het publiek meteen een streepje voor. De can-do mentaliteit, het ‘we wachten niet op de overheid, we houden ons niet aan procedures, we fixen het zelf wel’.

Peggy: Maar het standpunt van Arthur P. is een duidelijk minderheidsstandpunt. Is dat ook ‘te fixen’? 

Joram: Nou, dat is niet zo ongebruikelijk. Eigenrichting komt vaak uit een minderheidsgroep voort. Denk bijvoorbeeld aan crematie. De eerste crematie in Nederland was ook een vorm van eigenrichting, want het was toen verboden. Maar nu is het niet meer weg te denken. 

Peggy: Denk je dat dit project nu ook tot een breed bezwaar tegen euthanasie zal leiden?

Joram: Nee, dat denk ik niet. De voorwaarden voor brede steun zijn niet vervuld. Zoals het risico dat je euthanasiewens niet gerespecteerd wordt. Zoiets wekt niet bepaald vertrouwen dat je autonomie serieus genomen wordt. 

Ine: Daar heb ik een andere vraag. Ik begrijp niet waarom Arthur P. zijn positie als psychiater niet benut heeft. Dan zou hij mensen kunnen helpen vóórdat ze het Vaarwelhotel als laatste redmiddel zagen. Waarom heeft hij al zijn legale kansen en mogelijkheden laten liggen en stampt hij als een dolle stier door alle checks and balances van de zorg? Het is zo tegenstrijdig om te wachten op een euthanasie om pas dàn in te grijpen.

Tom: En dan bleek ook nog dat Gloster Huis in geen enkel kwaliteitsregister stond. Geen klachtenprocedure, geen ethische commissie, geen tuchtraad. Ik heb alle instanties gebeld, nergens was het geregistreerd. Al die eisen die aan reguliere zorginstellingen gesteld worden; heeft Arthur P. die dan stomweg ontdoken?

Peggy: Hoe bedoel je dat? Het was toch geen ziekenhuis maar een hotel?

Tom: Maar ook als hotel, als je niet zorgt dat je aansprakelijk bent voor je praktijk, hoe serieus neem je het dan? Mochten die diep gesedeerde mensen dan in Gloster Huis gewoon op eigen kracht uit hun verdoving komen? Zonder voorzorgsmaatregelen voor als het mis zou gaan? Of probeer je dan iets anders te bewijzen, over de ruggen van mensen met een ingewikkelde  en pijnlijke doodswens?

Peggy: we hebben een BREAK. Er is nieuws over het onderzoek van het OM.
Hier is onze verslaggever Bram Ebbens. Goedenavond Bram! Wat heb je ons te melden over de zaak Leonoor Abbinga?

Bram: Goedenavond Peggy. Ik sta hier met de bekende mensenrechtenexpert Latifa Idriss. Zij is begonnen met onderzoek naar het Gloster Huis. Latifa, welkom. Wat is je eerste indruk?

Latifa: De eerste indruk is vooral verbijstering. Het ziet ernaar uit dat Gloster Huis geen enkele voorziening heeft getroffen voor de legale status van de ontvoerde personen na hun doodverklaring. De mensen die naar Gloster Huis zijn ontvoerd, zijn volgens de wet dood, maar in feite in leven. Ze kunnen dus geen kant op. Dat is een ongekende schending van mensenrechten.

Bram: Mensenrechten?

Latifa: Ja. Zo ernstig is het! Je kunt het vergelijken met asielzoekers die hier afgewezen worden, maar niet kunnen terugkeren, omdat hun herkomstland hen niet accepteert. Zij leiden een rechteloos bestaan. Ze overleven, maar wettelijk bestaan ze niet. Ze kunnen hooguit een beroep doen op lokale Bed- Bad- Brood-regelingen, maar zijn verder afhankelijk van de genade van anderen.

Bram: Terwijl deze mensen Nederlanders zijn?

Latifa: Dat staat nou juist op het spel, wat of wie ze dan nog zijn! Stel dat iemand in Gloster Huis tot de conclusie komt dat hij wel verder wil leven. Eén stap naar buiten en hij bestaat niet meer. Geen BSN, want in de Gemeentelijke Basisadministratie staat hij als dood. Dus geen paspoort, geen sociale rechten, geen inkomen, geen huisvesting… en hoogstwaarschijnlijk eerst een arrestatie omdat hij zich niet kan legitimeren. En dan dus het psychiatrisch onderzoek waar mevrouw Abbinga zich aan moest onderwerpen. Omdat haar verhaal zo absurd is, dat ze voor de zekerheid als psychiatrisch patiënt wordt behandeld.

Bram: Dat lijkt op de perfecte misdaad. Met een sjoemeleuthanasie mensen de illegaliteit inrommelen, zodat ze door niemand worden geloofd. Wat verwacht je zelf van deze zaak?

Latifa: Dat kan ik niet zeggen, want dit is nog nooit eerder vertoond. De vraag is nu hoe het Centraal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg zal reageren: heeft Arthur P. dit alles gedaan als psychiater of als burger? Als hij als burger dit heeft gedaan, en dat lijkt erop, dan lijkt strafvervolging me vrijwel onontkoombaar. Maar hoe dan ook, dit krijgt een vervolg, in tuchtrecht of in strafrecht. 

Peggy: Dankjewel, Latifa en Bram. Volgens mensenrechtenadvocaat Latifa Idriss is wat Arthur P. deed vergelijkbaar met mensensmokkel. Daarover straks meer. Wij hadden het voor de break over de vraag wat hij wilde bewijzen.

Ine: Ik vraag me eerder af waarom hij het op deze manier heeft willen bewijzen. Als je nota bene psychiater bent en toegang hebt tot alle informatie, faciliteiten, infrastructuur om mensen op te vangen… en je hebt een fortuin geërfd. Dan kun je een Gloster Huis bouwen naast je legale praktijk. Of je kunt mensen die niet verder willen leven gratis helpen. Waarom moet je dan de grenzen van je bevoegdheid zo ver overschrijden? 

Joram: Ik vraag me af hoe Arthur P. zelf zijn actie beschouwt. Het is moeilijk voor te stellen dat hij echt gelooft dat hij hiermee de beroepsgroep een dienst bewijst, of de maatschappelijke discussie over voltooid leven. 

Tom: Of de mensen om wie het gaat, zelf. Een wanhopig mens gebruiken om een maatschappelijke discussie open te breken. Dat is al twijfelachtig. Gloster Huis is meer een hoogpolige gevangenis waar de zogenaamde ‘geredden’ met huid en haar aan Arthur P. zijn uitgeleverd. Welk punt denk je daarmee te maken?

Peggy: Sjoemeleuthanasie, mensen de illegaliteit inrommelen om een punt te bewijzen…. Dat lijkt op grootheidswaan. Joram, vind je dit soort dingen vaker?

Joram: Ja en nee. Het hoort erbij dat je wet- en regelgeving negeert, of uitdaagt. Denk maar aan de crematie-cultuur, die ontwikkelde zich ook van eigenrichting naar een gereguleerde praktijk na veel gesteggel met wetgevers en het parlement. Maar in de crematiepraktijk maakten de ‘eigenrichters’ geen slachtoffers. Wie gecremeerd werd, had daar autonoom voor gekozen. En respect voor de autonomie van mensen ontbreekt hier totaal. Dat zou je wel als grootheidswaan kunnen zien, maar het is ook ondoordacht of misschien verwijtbaar naïef. Dat zie je trouwens ook wel vaker: dat initiatiefnemers zich nauwelijks bewust zijn van bestaande politieke of wettelijke verhoudingen. Soms vanuit een underdog-gevoel, alsof de regels voor hen niet gelden omdat ze er niet van profiteren. 

Ine:  Dat underdog-gevoel roept bij mij nog een vraag op: zit er niet ook behoefte aan drama bij Arthur P.?  Hij sleurde zijn slachtoffers als het ware voor de poorten van de euthanasie weg. Maar hij kon zijn slachtoffers met evenveel drama voor de poorten van het Vaarwelhotel wegsleuren. Zo kon hij toch óók een punt maken?  En dan binnen de grenzen van de wet en zijn artseneed. 

Tom: Ja. Daar raak je het punt dat voor mij het zwaarst weegt. Hij heeft slachtoffers gemaakt om zijn punt te maken.

Peggy: het zit jullie hoog, hè?

Ine: ja! Zó in strijd met je artseneed, dat je zo met mensen omgaat.

Tom: Precies. Hoe belangrijk waren zijn slachtoffers echt voor hem? Wat me het meest raakte uit het verhaal van mevrouw Abbinga was haar eenzaamheid. Als zij ontwaakt in Gloster Huis, moet ze er zelf maar achter zien te komen wat er met haar aan de hand is. Moet je je voorstellen: die fundamentele onzekerheid over wat of wie je bent, of je levend of dood bent. De eenzaamheid ! De ontreddering als je ontdekt dat je verder moet leven terwijl je dacht dat je verlost was! Ik kan er werkelijk niet bij dat je denkt dat dat je dat mag doen met mensen. 

Joram: En toch, Arthur P. lijkt me eerder naïef, en misschien egocentrisch, dan kwaadwillend. Hij wil dat de wereld anders is dan ze is. En dat krijgt hij niet voor elkaar, dus gaat hij het zelf fixen. Daarin wijkt hij niet principieel af van andere eigenrichting-initiatieven.

Peggy: we moeten gaan afsluiten. Wat kunnen jullie zeggen over de situatie van Leonoor Abbinga onder de streep? Joram?

Joram: Ik zou zeggen: onder de streep heeft Arthur P. de maatschappelijke discussie over voltooid leven een slechte dienst bewezen. Ten diepste is zo’n Glosterconstructie schadelijk en gevaarlijk. Er zijn medestanders in die twijfel aan euthanasie-als-enige-uitweg, zoals Ine. Die richten daar misschien graag een eigen initiatief voor op. Maar wel met respect voor mensenrechten en autonomie. 

Ine: Daar sluit ik me helemaal bij aan. Voor mij gaat het onder de streep om professionele verantwoordelijkheid. Ook als je euthanasie bij een voltooid leven niet accepteert, heb je je aan de grenzen van jouw bevoegdheden te houden. Maar binnen die grenzen zijn nog zoveel manieren om je professionaliteit verantwoord uit te oefenen. Zoek daar je kansen, vooral als je als psychiater toegang hebt tot informatie en faciliteiten. En al helemaal als je bulkt van het geld.

Tom: Ik zie Leonoor Abbinga steeds voor me. Zij moet nu maar zien wat ze met dit opgedrongen leven doet. Dus ik zeg onder de streep: zorgverleners mogen mensen niet opofferen aan hun doorgeslagen ideologie. Dienstbaarheid is wat ik in dit hele verhaal mis, ik zie vooral fanatisme. En als tweede punt: ik hoop dat mevrouw Abbinga Arthur P. duidelijk wil maken wat hij heeft aangericht in haar leven. En dat ze de moed kan opbrengen om dat te doen. Want dit kan niet onbeantwoord blijven. 

Peggy: Dank jullie wel.
We zullen moeten afwachten of er een strafzaak tegen de broers komt, of dat het Tuchtcollege het oppakt. En we hopen van harte dat Leonoor Abbinga een oplossing zal vinden voor het leven waar ze ineens weer middenin staat.

Dit was Onder de streep.

(tune)

Geef een reactie